چگونگی کاشت و داشت و برداشت گیاه اسفناج
اسفناج یکى از سبزى هائى است که بومى ایران بوده به همین نام احتمالاً به وسیله اعراب به اسپانیا راه یافته و سپس در تمام دنیا انتشار یافته است.
گیاه شناسى اسفناج
اسفناج گیاهى است با نام علمى .Chenopodiacea Spinacia oleracea L و از این نظر خویشاوندى نزدیکى با چغندرقند دارد. اسفناج به عنوان یگ گیاه روزبلند به شدت تحت تأثیر طول روز بلند قرار مى گیرد، یعنى روزها بلند مى شوند. تمایل گیاه به ساقه و گل رفتن افزایش مى یابد.
اسفناج یکى از سبزى هاى حساس به علف هرزه مى باشد
هر چند عوامل آب و هوائى دیگر مانند گرما مى تواند به گل رفتن اسفناج را تسریع نماید ولى عامل اصلى نبوده و فقط طول مدت روشنائى است که نقش عمده را خواهد داشت، بنابراین اگر طول مدت روشنائى کمتر از ۱۲ ساعت باشد، اسفناج به گل نخواهد رفت. اسفناج از نظر تلقیح یک گیاه آلوگام است و انتقال دانه هاى گرده آن به وسیله باد صورت مى گیرد.
شرایط اقلیمى و خاکى برای کاشت اسفناج
اسفناج نسبت به آب و هوا حساسیت چندانى ندارد و جزء محصولات فصل خنک است. رطوبت کافى هوا و خاک در رشد و نمو و کیفیت اسفناج اثر مثبت دارند. در مناطق خیلى سرد اسفناج زمستانه صدمه مى بیند.
اسفناج از جمله گیاهانى است که داراى ریشه بسیار عمیق بوده و همان طورى که گفته شد در خاک هاى عمیق لومى سیلتى تا 1/40 متر نفوذ مى کند. بنابراین زمین هاى کم عمق و یا زمین هاى غیرقابل نفوذ چندان مناسب کاشت اسفناج نمى باشند، در زمین هاى شنى و سبک اسفناج مى روید ولى محصول کافى نخواهد داد.
اسفناج را مى توان به دو صورت دست پاش و ردیفى با ماشین بذرپاش کشت کرد
البته در زمین هاى رسى سنگین نیز کاشت اسفناج نتیجه خوبى نخواهد داد. مناسب ترین PH خاک را براى اسفناج ۵/۶ تا ۵/۷ ذکر کرده اند بعضى از محققین نتیجه گرفته اند که محصول اسفناج در PH برابر ۵ به نصف کاهش یافته و در PH ۴/۵ رشد و نمو گیاه متوقف مى شود. مناسب ترین خاک ها براى اسفناج خاک هاى نم دار لیمونى عمیق و هوموس دار مى باشند. البته براى محصول زودرس باید از زمین هاى سبک و قوى استفاده کرد.
زمین هاى کم عمق چندان مناسب کاشت اسفناج نمى باشند
تهیه زمین برای کاشت اسفناج
زمین اسفناج باید کاملاً نرم باشد و بذر کاشته شده به خوبى به ذرات خاک بچسبد. بنابراین قبل از کاشت باید زمین را به وسیله دیسک و یا کولتیواتر خوب نرم کرد و بعد از کاشت غلطک زد. فواصل کاشت را بین ۲۵ تا ۳۵ سانتى متر در نظر مى گیرند مقدار بذر لازم متغیر و تابع فواصل کاشت مى باشد.
زمان کاشت اسفناج
با توجه به اینکه اسفناج یک گیاه روزبلند مى باشد کاشت آن باید در بهار و یا پائیز یعنى در روزهاى کوتاه انجام گیرد. بنابراین بذر اسفناج را در مناطقى که داراى زمستان هاى ملایم مى باشند مانند نقاط جنوبى ایران به تدریج از اواسط پائیز تا اوایل اسفند مى کارند. اسفناج بهاره را مى توان در اواخر زمستان مثلاً در اسفندماه به مجرد مساعد شدن هوا کاشت. در مورد اسفناج پائیزه یعنى محصولى که باید در پائیز برداشت شود، نباید زودتر از اواسط مرداد و دیرتر از اواسط شهریور کاشت، زیرا در صورت اول امکان به گل رفتن در طول روز بلند زیاد است و در صورت دوم ممکن است به موقع قابل برداشت نشود.
از بین مواد غذائى مختلف کود ازته باعث رشد سریع اسفناج مى شود
روش بذرپاشى اسفناج موقع کاشت
اسفناج را مى توان به دو صورت دست پاش و ردیفى با ماشین بذرپاش کشت کرد. در روش دست پاش زمین را قبلاً کرت بندى کرده و مقدار ۲۵ تا ۳۰ کیلوگرم بذر در هکتار به وسیله دست پاشیده مى شود.
داشت
کوددهى گیاه اسفناجاسفناج قادر است مقادیر زیادى مواد غذائى جذب نماید. بنابراین در موقع تهیه زمین باید به اندازه کافى از مواد غذائى مختلف با خاک مخلوط نمود. از بین مواد غذائى مختلف کود ازته باعث رشد سریع اسفناج مى شود. چون دوره رشد اسفناج کوتاه است بهتر است آن را به محصول قبلى داد، در غیر این صورت و در صورت امکان مى توان مقدار ۱۰ تا ۱۵ تن در هکتار کود حیوانى کاملاً پوسیده به کار برد.
برداشت اسفناج قبل از شروع به گل رفتن آن باید انجام شود
آبیارى گیاه اسفناجاسفناج جهت سبز شدن در مرحله جوانه زدن احتیاج به رطوبت زیادى دارد.
علف هاى هرز گیاه اسفناج
اسفناج یکى از سبزى هاى حساس به علف هرزه مى باشد. بنابراین زمین اسفناج باید عارى از علف هاى ریشه اى مانند مرغ و غیره باشد. در کاشت ردیفى فواصل ردیف ها باید طورى باشد که وجین ماشینى ممکن گردد. اولین وجین باید بلافاصله پس از سبز شدن اسفناج انجام گیرد و به هیچ وجه نباید غفلت شود، در اسفناج مانند بعضى دیگر از سبزى ها مانند گوجه فرنگى لازم است وجین ماشینى یا مکانیکى توأم با مبارزه شیمیائى با علف کش ها انجام شود.
بیمارى ها گیاه اسفناج
سفیدک دروغی: مهم ترین و خطرناک ترین بیمارى اسفناج محسوب مى شود.در این بیمارى روى برگ هاى اسفناج لکه هاى زرد نامنظم و در قسمت زیرین برگ ها به وسیله رشته هاى قارچ پوشیده مى شود و براى مبارزه علاوه بر استفاده از ارقام مقاوم به سفیدک اسفناج مى توان از قارچ کش ها استفاده کرد.
مگس چغندر: در بعضى از سال ها روى اسفناج تخم گذارى مى کند و لاروهاى سفیدرنگ برگ ها را سوراخ مى کند به طورى که سوراخ ها و لکه هاى روشن به وجود مى آیند.
برداشت
برداشت اسفناج
زمان برداشت اسفناج کوتاه است، زیرا از یک طرف رشد برگ هاى اسفناج باید حتى الامکان کامل شده باشد و از طرف دیگر باید برداشت اسفناج قبل از شروع به گل رفتن آن تمام شده باشد. اسفناج به گل رفته معمولاً تلخ مزه بوده و به عنوان سبزى کاملاً بى ارزش مى باشد.
زراعت باقلا (Vicia faba)
توصیف :باقلا گیاه یک ساله دارای ساقه صاف ,عمودی و سفت و بدون پیچک می باشد و ارتفاع آن بین 30تا190 سانتمتر است و تعداد یک یا بیشتر شاخه پایه دارد.بسیار پر برگ است که هر برگ تعداد یک تا 3 جفت برگچه های صاف دارد. تعداد 2تا6 گل در محور های برگ تولید می کند. غلاف ها بزرگ و ضخیم هستند و بین 4تا30 سانتیمتر طول آنها می باشد و به طور کلی در هر غلاف 2تا6 دانه دارد.اندازه دانه بسیار متغیر است و در هر کیلو دانه بین 1100 تا 6500 دانه وجود دارد. این گیاه ریشه عمودی اصلی با انشعابات جانبی زیاد دارد, اما خاک را در حد متوسط و محدود اشغال می کند که نشان دهنده طبیعت قوی رشد اندام هوایی می باشد.موارد مصرف : سبز و خشک باقلا جهت مصرف انسان کاشته می شود. باقلا خشک ممکن است در تغذیه دام ازجمله نشخوار کننده گان ,طیور و حتی ماهی مصرف گردد.
باقلا یک گیاه اصلاح کننده خاک در ابتدا به دلیل افزایش مقدار ازت بجا مانده از این گیاه لگوم مورد توجه می باشد.ریشه های باقلا ,همانند بسیاری از بقولات ,تعداد زیادی گره تولید می کنند اگر با نژاد مناسب باکتری رایزوبیوم تلقیح گردد. این گیاه نه تنها تمام ازت مورد نیاز خود برای رشد را از این طریق دریافت می کند بلکه به مقدار زیاد ازت در خاک از خود بجا می گذارد.اگر اندام هوایی گیاه با شخم به خاک برگردانده شود موجب افزایش ازت و ماده آلی خاک نیز می شود.اصلاح حاصلخیزی خاک با کشت باقلا موجب کاهش مصرف کود ازته در زراعت بعدی می شود.
اقلیم :باقلا به دماهای بالا به خصوص در زمان گلدهی حساس است ,که سبب ریزش گل و عدم تشکیل دانه در غلاف می شود.دماهای بالا می توانند موجب افزایش شدت بیماری گردند.این گیاه زراعی در آب و هوای خنک ماه های زمستان و بهار مناطق گرمسیری رشد خوبی دارد و به بارندگی معتدل (یا آبیاری ) پاسخ می دهد. گیاه زراعی باقلا بایستی قبل از تخلیه رطوبت خاک رشد خوبی داشته باشد,اما آب و هوای خشک تر در طی مراحل نهایی نمو دانه و رسیدن مطلوب می باشد.تولید موفق باقلا مستلزم تنظیم دقیق کشت با شرایط اقلیمی می باشد.
خاک ها :گیاه زراعی باقلا خاک های داری حاصلخیزی متوسط تا خوب ,زهکشی بسیار خوب و بافت متوسط را ترجیح می دهد.مقاومت این گیاه به شوری متوسط است , که صفت مطلوب در بیشتر مناطقی که بارندگی محدود دارند.
تناوب زراعی :باقلا را نبایستی بعد از هر نوع لوبیا های دیگر در تناوب قرار گیرد, اما سازگاری بسیار خوب در قبل یا بعد از کشت غلات دارد.این چنین تناوب به کنترل نماتد ها و بیماری ها کمک می کند و موجب کاهش علف های هرز می شود و برای کشت غله بعدی ازت فراهم می کند.
کود دهی :به طور کلی تولید باقلا به کود های ازته نیازی ندارد ,بهر حال کاربرد بین 10 تا 30 کیلوگرم ازت درهکتار به عنوان ازت آغازگر گاهی به کار می رود. باقلا به کود های فسفاته واکنش نشان می دهد اگر به طور موثر در خاک قرار داده شوند.هنگام پخش کود فسفاته یا اختلاط آن با سطح خاک واکنش کمی در باقلا مشاهده می شود. موثر ترین روش کاربرد فسفات قراردادن آن به صورت نواری زیر و حدود 7 سانتیمتری به طرف ردیف قبل از کاشت می باشد.کود های دامی را نیز به همین طریف در خاک قرار می دهند. روش موثر قرار دادن کود یا کود حیوانی در شیار کم عمق , پوشاندن آن با 5سانتیمتر خاک ,قراردادن بذر , وسپس پوشاندن بذز با 3تا5 سانتیمتر خاک می باشد.به طور کلی در مناطقی که آزمون خاک یا آزمایش های تعیین نیازی کودی وجود ندارد , مصرف کود فسفات به صورت P2O5 به مقدار 50تا100 کیلوگرم در هکتار توصیه می شود . کود پتاسه نیز به مقدار 25تا50 کیلوگرم K2O مصرف می شود.
کاشت : کشت باقلا به صورت پخش سراسری توصیه نمی شود. این گیاه زراعی بایستی به صورت ردیفی به فاصله 75تا100 سانتیمتر و فاصله بوته ها روی ردیف 15تا25 سانتی متر کشت گردد.فاصله ردیف نزدیک تر در مورد ارقامی که عادات رشدی کوچکی دارند توصیه می شود.در چنین فاصله ها بسته به اندازه بذر 70 تا100 کیلوگرم بذر در هکتار لازم می باشد.عمق کاشت بذر بیش تر از 5 سانتیمتر نباشد تا بذر دچار مشکل سبز شدن به دلیل سله بستن سطح خاک در اثر بارندگی ها نگردد. بذر مناسب بایستی بیش از 80% قابلیت زیستی و جوانه زنی داشته باشد.
کنترل علف های هرز :کنترل علف هرز برای تولید بیشتر ضروری می باشد.حذف علف های هرز در مراحل اولیه رویش باقلا قبل از خسارت زدن به سیستم ریشه در اثر رقابت مهم می باشد.از علفکش های محتلف جهت کنترل علف های هرز در مراحل قبل و بعد از کاشت وسبز شدن باقلا استفاده می شود.
تعدادی از بیماری های گیاهی و آفات ممکن است سبب خسارت وسیع در زراعت باقلا گردد.

اسطوخودوس، گیاهی است چندین ساله به ارتفاع حدود نیم متر با برگهای متقابل، باریک، دراز، سبز رنگ و پوشیده از گلهای سفید پنبهای است. گلهای آن به رنگ بنفش و به صورت سنبله میباشد.
اسطوخودوس در بیشتر نقاط دنیا به صورت خودرو میروید و بسته به شرایط محیط و خاک به انواع مختلف ظاهر میشود.
قسمت مورد استفاده این گیاه، گلها و سر شاخههای گلدار آن است.
اسطوخودوس بوی بسیار مطبوعی دارد ولی طعم آن تلخ است و به علت بوی مطبوع آن در عطر سازی مصرف میشود.
از دیر باز ملل مختلف با خواص این گیاه دارویی آشنا بوده و از آن برای رفع بسیاری ناراحتیها از جمله مشکلات هاضمه، بیخوابی، اضطراب استفاده میکردند.
در جنگ جهانی اول از خواص دارویی این گیاه برای درمان و ضدعفونی کردن زخمها استفاده میکردند و کشاورزان انگلیسی برای پیشگیری از سردرد و آفتابزدگی گلهای این گیاه را درون کلاههای خود میگذاشتند.
برخی از خواص دارویی اسطوخودوس:
• رفع استرس و افسردگی:
روغن اسطوخودوس آرامبخش و ضد تشنج بوده و تاثیر آرامبخشهای دیگر را افزایش میدهد.[افسردگی، بیماری شایع عصر ما]
• رفع بیخوابی:

محققان انگلیسی طی تحقیقات خود به این نتیجه رسیدند که استفاده از اسطوخودوس در رفع بیخوابی، همانگونه که در طب سنتی آز آن استفاده میشده، تاثیر به سزایی دارد.
در بیمارستانهای انگلیس، برای رفع بیخوابی به بیماران بالشهایی داده میشود که درون آن اسطوخودوس وجود دارد.[خطرات بیخوابی و راههای مقابله با آن]
• خاصیت ضدعفونی کننده قوی دارد از اینرو برای ضدعفونیکردن زخمها و جراحات به کار میرود.
• مشکلات هاضمه را برطرف میکند.
• در درمان انواع سردردها موثر است.
• مشکلات پوستی را برطرف میکند.
• مقوی معده است.
• کرمهای روده و معده را از بین میبرد.
• سرفه را برطرف میکند.
• برای رفع فراموشی و تقویت حافظه موثر است.[ برای تقویت حافظه و تمرکز حواس چه باید کرد؟]
• زردی را برطرف میکند.
• آسم را برطرف می کند.
• درمان کننده رماتسیم، آرتروز و نقرس است.[مصرف چای و افزایش خطر آرتروز در زنان بالای 50 سال]
• برای برطرف کردن بوهای نامتناسب در منزل چند قطره روغن اسطوخودوس را در آب ریخته و بگذارید بآرامی بجوشد.
طریقه مصرف:
حدود 5 گرم سرشاخه گلدار و یا گل این گیاه را در یک لیتر آبجوش ریخته و به مدت 10 دقیقه دم کنید. مقدار مصرف این دم کرده 4- 3 فنجان در روز است.
توجه: اشخاص صفراوی مزاج از این گیاه استفاده نکنند چرا که باعث آشفتگی آنان میشود.
این اشخاص باید آن را با سکنجبین بخورند.
بادمجان با نام علمی Solanum melongena گیاهی علفی از خانواده سیب زمینی سانان و بومی هندوستان است (3). این گیاه از زمانهای قدیم در هندوستان شناخته شده بود و منشا آن هند-برمه است. بادمجان دارای انواع مختلف بوده که به جز انواع زینتی حداقل سه گونه بادمجان در ایران به طور وسیع کشت می شود (2و3) و می توان آنها را از ویژگی های گل و میوه شان تشخیص داد (3). این سه واریته شامل:
بادمجان معمولی آمریکایی: ارتفاع بوته آن بین 60 تا 120 سانتی متر است. میوه آن قطور بوده و طول آن تقریبا دو برابر عرض میوه است (2).
بادمجان قلمی: این واریته که از دیر زمان در ایران کشت می شود دارای میوه ای دراز و باریک است حدود 5/2 سانتیمتر عرض و 30 تا 35 سانتیمتر طول دارد (2).
بادمجان درشت آمریکایی (دلمه ای):از نوع پاکوتاه است و عرض میوه آن زیاد و حدود دو برابر طول میوه است. رنگ بادمجان معمولا بنفش مایل به قرمز و یا بنفش متمایل به سیاه است (2).
شرایط آب و هوائی:
از نظر گیاهشناسی، گیاهی است که در مناطق گرم و استوائی به صورت گیاه چند ساله و در مناطق معتدل و سرد به عنوان گیاه یکساله کشت می گردد زیرا در اثر سرمای زمستانه بوته آن خشک می شود (2). بنا براین، بادمجان گیاهی حساس به سرما و نیازمند روزهای بلند و فصل رشد طولانی است (3).
بادمجان نیازمند گرما و نور کامل آفتاب است. تا حدی شرایط سایه را تحمل می کند اما در ایام زمستان در نور ضعیف در گلخانه ها میوه ها بد شکل شده و گل ها و غنچه ها میریزند (2و3). خشکی را به خوبی تحمل می کند ولی عملکردش کاهش می یابد . بهترین رشد بادمجان در دامنه دمائی 18 تا 25 درجه سانتی گراد است. در جدول زیر دامنه دمایی بهینه آن آورده شده است (3).
|
یاز های دمائی بهینه برای مراحل مختلف رشد بادمجان (3) |
||
|
مرحله رشد |
دمای روزانه |
دمای شبانه |
|
جوانه زنی |
25-23 |
25-23 |
|
تا زمان انتقال اول نشاء |
25-20 |
20-18 |
|
پرورش نشاء |
20-18 |
20-18 |
|
کاشت |
25-20 |
20-18 |
|
انتقال نشاء به محل اصلی |
25-18 |
25-18 |
خاک و کود:
زمین این گیاه باید حاصلخیز بوده و آبیگر نباشد (2). خاک های شنی لومی با زهکش مناسب و اسیدیته 5/6-5/5 با مواد آلی زیاد مناسب رشد بادمجان است. تأمین منظم مواد آلی خاک از اهمیت زیادی برخوردار است (3). بسته به نوع زمین و حاصلخیزی آن حدود 25 تا 30 تن کود دامی پوسیده و حدود 75 کیلوگرم ازت، 100 تا 150 کیلوگرم فسفر و پتاس در هر هکتار در نظر می گیرند. چنانچه کود دامی در دسترس نباشد می توان برای تقویت خاک به کاشت گیاهان خانواده بقولات به عنوان کود سبز در سال قبل از کاشت، اقدام نمود (2). کود سبز برای محافظت از لایه های بالایی خاک و تامین مواد غذایی مورد نیاز میکروارگانیسم ها و گیاه به کار برده می شود و افزودن کمپوست جهت بهبود دراز مدت حاصلخیزی خاک است. بادمجان چنانچه به خوبی تغذیه شود، میوه بیشتری را در دوره ای طولانی تر تولید می کند. این نکته زمانی بیشتر خود را نشان می دهد که کوددهی در دوره گلدهی گیاه باشد. بادمجان نیاز به فسفر و بر زیادی دارد که می توان انها را از طریق افزودن سنگ فسفات به کمپوست مورد استفاده، تأمین نمود (3).
کاشت:
روش کشت و کار بادمجان شبیه گوجه فرنگی بوده اما بذر آن بر خلاف گوجه فرنگی برای جوانه زدن احتیاج به یک دوره استراحت طولانی دارد و بعضی مواقع حتی با سپری شدن دوره استراحت و کاشت بذر در شرایط مساعد، باز هم درصدی از بذر جوانه زده و رشد نشاهای جوان نیز بسیار کند است (2و3).
-مراحل تولید نشاء : بذر ها را باید در سینی نشاء یا سینی های توپی کاشت و در محلی مناسب قرار داد. جوانه زنی بذر ها 25-10 روز طول می کشد. انتقال نشاها زمانی صورت می گیرد که گیاهچه به طول حدود 15 سانتی متر و یا مرحله 5-6 برگی برسند. از بذرکاری تا انتقال نشاء به زمین اصلی از 6 تا 12 هفته متغییر است (2). انتقال نشای آن پس از رفع هرگونه خطر یخبندان است (3).
بوته بادمجان کمی بزرگتر از گوجه فرنگی است، بنابراین فاصله کاشت آن کمی بیشتر در نظر گفته می شود. فاصله بین بوته ها 1-8/0 متر و فاصله بین ردیف ها 5/1-2/1 متر در نظر گرفته می شود. (3).
مراقبت های بعد از کاشت:
مراقبت های لازم پس از کاشت نشا عبارتند از آبیاری، دفع علفهای هرز و سله شکنی است (2).
-آبیاری : در هنگام انتقال نشاءبه زمین ابیاری اهمیت زیادی دارد زیرا نشاهای بادمجان نسبت به تنش های آبی بسیار حساس هستند. کمی پس از انتقال نشا به مزرعه باید عمل آبیاری را به طور روزانه انجام داد. پس از آن بسته به نوع خاک و شرایط آب و هوایی هر 4 –2 روز یکبار باید آبیاری صورت پذیرد. نوع خاک برمیزان کل آب مورد نیاز تاثیری ندارد اما بر دفعات آبیاری موثر است. خاک های سبک تر نیاز به دفعات بیشتر و مقادیر کمتر آب در هر آبیاری دارند. در صورت مناسب بودن شرایط کاهش میزان آبیاری برای چند هفته پس زا کاشت باعث باعث بهبود توسعه ریشه می شود. تامین رطوبت به طور منظم برای تامین مواد غذایی، سلامت گیاه و کیفیت میوه ها بسیار مهم است. آبیاری می تواند بصورت قطره ای یا غرقابی باشد. مزایا و معایب استفاده از سیستم های مختلف آبیاری را باید قبل از کشت ارگانیک بادمجان ارزیابی نمود. برای مثال آبیاری غرقابی می تواند باعث افزایش بیماری های خاکزاد و آبیاری قطره ای می تواند باعث افزایش غلظت نمک ها در لایه سطحی خاک شود. بسته به شرایط مکانیکی و اقلیمی منطقه، پوشاندن خاک با خاک پوش می تواند در حفظ رطوبت خاک کمک نماید (3).
-مدیریت علف های هرز:در مراحل ابتدایی رشد از اهمیت ویژه ای برخودار است. پس از آن گیاه به اندازه کافی ارتفاع لازم به قدرت کافی برای رقابت با علف های هرز را خواهد داشت. موفقیت در کنترل علف های هرز در کشت ارگانیک بادمجان متکی بر ترکیبی ار روش های مختلف است. استفاده از یک تناوب زراعی با گیاهان مختلف به ویژه استفاده از گیاهان پوششی از رقابت کننده با علفهای هرز، اولین و مهم ترین قدم در تولید ارگانیک بادمجان است. رعایت اصولی که از ورود بذر و اندام های افزایشی علف های هرز به مزرعه جلوگیری می کند در این مورد نقش مهمی دارند. ....